Во последно време сè почесто можеме да сретнеме луѓе од Непал и во Македонија. Нивната земја станува сè поприсутна на нашиот пазар на труд, а само во првите осум месеци од 2026 година биле издадени 787 дозволи за работници од Непал.
Но, колку навистина знаеме за луѓето и животот во оваа далечна хималајска земја?
Една необична приказна од Непал пред неколку години го привлече вниманието на светот. Нејзин главен лик била Батули Ламиќане, жена која во моментот кога станала позната имала 112 години – и сè уште пушела.
Батули живеела во мало село во ридест предел на Непал. Кога медиумите ја откриле, наместо неподвижна старица која едвај се движи, пред себе виделе жена која сè уште ги извршувала секојдневните обврски и живеела релативно самостојно.
Уште поневеројатно било тоа што таа тврдела дека пуши уште од својата младост. Според приказните што се ширеле за неа, првата цигара ја запалила на околу 17 години и оваа навика ја задржала цели децении. Се наведува дека пушела традиционален тутун, а понекогаш и по триесет тутунски ролни дневно.
И тука приказната станала интересна.
Кога ја прашувале за лекарите кои со години ѝ советувале да престане да пуши, Батули наводно одговорила со реченица која потоа се проширила низ интернет:
„Лекарите кои ми советуваа да престанам да пушам веќе умреа.“
Токму оваа нејзина изјава ја направила интернет-сензација.
Секако, нејзиниот случај не значи дека пушењето е здраво. Напротив, медицинските докази за штетноста од пушењето се огромни. Батули е пример за исклучителен поединечен случај, а не доказ дека цигарите можат да го продолжат животот.
Нејзиниот живот, сепак, бил далеку од лесен.
Нејзиниот сопруг заминал во Индија во потрага по работа и никогаш не се вратил. Таа останала сама да се грижи за семејството во сиромашна рурална средина. Во текот на животот доживеала и големи лични трагедии, меѓу кои и смртта на три од своите деца.
Но, продолжила да живее и работи.
Ни земјотресот не ја натерал да си замине
Во април 2015 година Непал го погодил катастрофален земјотрес со магнитуда 7,8. Илјадници објекти биле уништени, а покривот на куќата на Батули бил урнат.
И покрај тоа, таа не сакала да го напушти своето село.
Продолжила со секојдневните активности и со помош од луѓето од заедницата и локалниот храм успеала да продолжи да живее таму.
За неа, долговечноста не била некаква тајна формула.
Кога ја прашувале во што е тајната на нејзиниот долг живот, повеќе зборувала за начинот на живот отколку за пушењето. Според неа, луѓето денес премногу се оптоваруваат со стрес, грижи и нервози, а премалку се движат.
Таа верувала дека треба да се работи, да се биде активен и човек да не дозволи гневот и грижите да му го окупираат животот.
Што вели науката?
Науката, се разбира, има поинаков пристап.
Кај луѓето кои доживуваат исклучително длабока старост се истражуваат генетски фактори кои можеби им помагаат на организмот и клетките подобро да се справуваат со оштетувањата и воспалителните процеси. Тоа значи дека долговечноста е сложена комбинација од генетика, околина, начин на живот и многу други фактори.
Затоа не може да се каже дека Батули живеела долго поради пушењето.
Можеби токму нејзината приказна покажува нешто друго: дека човечкиот организам и животните околности понекогаш се многу покомплексни отколку што можеме да ги објасниме со една единствена навика.
За нејзината возраст постојат различни тврдења. Во приказните што кружеле по интернет се наведува дека подоцна доживеала 118, а потоа и 121 година, кога наводно починала во 2024 година. Овие највисоки бројки треба да се земат со резерва, бидејќи нејзината возраст не е исто толку добро документирана како кај најпознатите официјално потврдени суперстогодишници.
Но и без сигурност за секоја година од нејзината возраст, приказната останува фасцинантна.
Една приказна од земјата на луѓето кои денес доаѓаат кај нас
Можеби токму поради тоа што Непал во последно време ни станува поблизок и преку луѓето кои доаѓаат во Македонија да работат, вреди понекогаш да погледнеме и подалеку од самата статистика.
Зад бројките за странски работници стојат луѓе, семејства, различни култури и необични животни приказни.
А приказната за Батули Ламиќане е една од нив.
Таа не треба да се сфати како пофалба на пушењето. Напротив, нејзиниот случај е исклучок, а не правило.
Но, жена која преживеала сиромаштија, лични трагедии и разорен земјотрес, а во своите сто и кусур години сè уште била активна, несомнено има приказна која вреди да се раскаже.
И можеби следниот пат кога ќе сретнеме некој од Непал на нашите улици, ќе се сетиме дека зад неговото потекло стои една земја со огромна историја, необична култура и милиони различни животни приказни.