Велат дека Take Five мелодијата од Dave Brubeck е најдобра џез мелодија на сите времиња.
Кога денес ќе ја слушнете оваа безвременска класика, таа звучи толку природно, течно и опуштено што е речиси невозможно да се замисли дека некогаш била сметана за радикален, па дури и „неизводлив“ музички експеримент. Но, зад оваа култна композиција стои фасцинантна приказна за креативен инает, ритам кој ги сруши сите правила и хит кој ја промени историјата на модерната музика засекогаш.
Раѓањето на еден револуционерен експеримент
Приказната започнува во далечната 1959 година, кога пијанистот Дејв Брубек (Dave Brubeck) веќе бил етаблиран музичар, но сакал да направи нешто сосема поинакво. Во тоа време, речиси целиот џез се свирел во традиционалниот, предвидлив 4/4 или 3/4 такт. Брубек сметал дека џезот ја изгубил својата авантуристичка нота и дека ритамски премногу ја гали публиката, наместо да ѝ понуди предизвик.
Инспириран од традиционалните, асиметрични ритми кога неговиот квартет патувал низ Источна Европа, Индија и Блискиот Исток, тој решил да сними експериментален албум кој ќе ги користи овие необични тактови. Така се раѓа албумот Time Out. Мелодијата „Take Five“ всушност не ја напишал самиот Брубек, туку неговиот долгогодишен пријател и генијален саксофонист, Пол Десмонд (Paul Desmond). Самата песна е компонирана во специфичен 5/4 такт — карактеристика од каде што доаѓа и нејзиното име, што воедно е и англиски жаргон за „земи пет минути пауза“.
Како јавноста и критичарите ја доживеале мелодијата на времето?
Кога издавачката куќа Columbia Records првпат ја слушнала „Take Five“, нивната реакција била далеку од ентузијастичка. Менаџерите и продуцентите биле скептични. Сметале дека луѓето не можат да играат на 5/4 такт, дека песната е премногу интелектуална за пошироката јавност и дека радио станиците едноставно ќе одбијат да ја пуштаат. Брубек морал буквално да се бори за да го издаде албумот без комерцијални измени.
Но, тогаш се случило чудо. Наместо пропаст, се случила експлозија. По скромниот почеток по нејзиното издавање во 1959 година, во 1961 година „Take Five“ стана вистински феномен од „заспан хит“. Публиката, гладна за нешто ново и свежо, веднаш се заљубила во препознатливиот, хипнотизирачки пијано ритам на Брубек и свилената, меланхолична линија на саксофонот на Десмонд.
Песната стана првиот џез сингл во историјата кој се продаде во над милион примероци. Луѓето не само што ја слушале на радио, туку ја пуштале на џубоксови во баровите, купувале плочи во милионски тиражи и докажале дека публиката е многу поподготвена за ритамска авантура отколку што мислеле музичките моќници.
Што велат џез музичарите — Дали е навистина најдобра на сите времиња?
Прашањето дали „Take Five“ е најдобрата џез мелодија на сите времиња е тема на вечна дебата меѓу музичарите и критичарите.
Од една страна, пуристите во џезот и критичарите од тоа време понекогаш го обвинувале Брубек дека неговиот стил е премногу „академски“ или „крут“ во споредба со суровиот, емотивен cool jazz на Мајлс Дејвис (Miles Davis) или комплексната хармонија на Џон Колтрејн (John Coltrane), кои ги издале своите ремек-дела во истата таа 1959 година. Многу музичари и денес ќе кажат дека композициите како So What од Мајлс или Autumn Leaves носат подлабока џез есенција.
Сепак, огромното мнозинство џез музичари и историчари имаат безрезервна почит за „Take Five“. Причината е едноставна: оваа композиција успеа да направи совршен баланс меѓу врвната музичка комплексност и апсолутната пристапност. Свирењето во 5/4 такт, каде што тапанарот Џо Морело (Joe Morello) одржува неверојатна контрола, а басистот Јуџин Рајт (Eugene Wright) ја заковал култната бас линија, е исклучително тешко за изведба, а сепак звучи неверојатно лесно и течно. Музичарите ја слават затоа што таа го извади џезот од задимлените, тесни клубови и го претстави пред масовната светска публика, без притоа да го изгуби својот уметнички интегритет. Денес, таа е дел од Греми Куќата на славните и се смета за еден од столбовите на американската музичка историја.
Џезот е чиста релаксација
Најубавото кај џезот е што тој не е резервиран само за елитата. И покрај сите овие комплексни тактови за кои зборуваме, џезот во својата срж е релаксирана музика. За да уживате во него, не ви треба формално музичко образование, ниту пак треба да знаете што значи 5/4 такт. Потребно е само да ги затворите очите, да се опуштите и да дозволите звуците да ве водат низ денот.
Ако сакате да нурнете подлабоко во овој магичен свет и секојдневно да учите по нешто ново за џез културата, најдобра дестинација на нашиот радиоетер е Jazz FM. Колку е значајна оваа композиција најдобро говори и тоа што емисијата на главниот уредник на ова радие се вика токму "Take five“ . Концептот е едноставен: Шурбе во своето студио редовно гостува интересни луѓе кои ја носат и ја презентираат својата омилена џез музика. Преку нивните приказни и избор, секогаш ќе откриете некое ново, возбудливо парче музика кое ќе ви го разубави денот.
Ајде сега, одвојте 5-6 минути, исклучете се од секојдневните обврски, послушајте ја оваа безвременска мелодија во видеото подолу и пишете ни во коментар што мислите: Дали „Take Five“ навистина ја заслужува титулата за најдобра џез мелодија на сите времиња, или според вас некоја друга песна го заслужува тоа место?
