Сликите од Париз кои го обиколија светот – блокирани средни училишта, преполни универзитетски кампуси и илјадници ученици и млади луѓе на улиците – на прв поглед изгледаат како уште еден бурен тинејџерски револт. Сепак, тековните масовни студентски и ученички протести во Франција се нешто многу подлабоко. Ова е бунт против еден застарен, фабрички модел на образование кој со децении го црпи здравјето на новите генерации.
Митот за „надворешниот непријател“ и автентичниот револт
Како и при секоја голема општествена криза, во јавноста брзо се појавија прашањата за надворешно влијание. Дипломатските тензии со Иран – чиј амбасадор беше повикан на разговор во Париз поради ширење дезинформации за „насилно постапување со студентите“ – како и координираните дигитални кампањи поврзани со руски мрежи, докажуваат дека големите сили активно го користат моментот за информатичка војна против француската влада.
Сепак, извештаите на безбедносните служби се децидни: коренот на протестите е 100% домашен. Странските фактори не ја измисија кризата; тие само го користат реалниот револт на децата кои со недели немаат професори по клучни предмети, чии училници се преполни (над 35 ученици во клас) и кои учат во руинирани згради без греење во зима. Незадоволството не е геополитичко, туку системско.
Тивкиот крик за „Скандинавски модел“
Иако француските средношколци можеби не го пишуваат тоа директно на своите транспаренти, суштината на нивните барања е всушност индиректно барање за скандинавскиот образовен модел. Младите бараат хуманизација на секојдневието:
Баланс наместо исцрпување: Учениците во Франција поминуваат во училница од 8 до 18 часот. Тие бараат кратење на предолгите распореди – нешто што во Финска е одамна стандард, каде училишниот ден завршува околу 14 часот, оставајќи простор за социјализација и одмор.
Хуман третман наместо ладни алгоритми: Огромна мета на критики е државната платформа Parcoursup, која преку крут компјутерски алгоритам ги селектира матурантите за упис на факултет само врз основа на децимали од нивните оценки. Децата бараат проценка на нивната личност, талент и интервјуа, модел кој успешно се применува во Данска и Холандија.
Официјалните барања на учениците: Што конкретно бараат протестантите?
Француските ученички и студентски синдикати јасно ги дефинираа своите барања до владата. Тие излегоа со шест клучни точки со кои бараат итна реформа:
„Итен план“ за реновирање на училиштата (Инфраструктура)
Итна замена на отсутните професори
Кратење на училишниот ден
Намалување на бројот на ученици во класовите
Реформа или укинување на дигиталната селекција (Parcoursup)
Задржување на студентската социјална помош
А на Балканот останува Петката како цел сама по себе
Сликите од Париз го отвораат прашањето — каде се наоѓа нашиот регион во оваа приказна? Иако во балканските наставни програми во последно време се прават обиди за воведување модерни содржини (како кулинарство, практични вештини и настава во природа), реалноста е дека нашите системи се соочуваат со идентични, па дури и полоши проблеми од француските. Недостигот на кадар по клучни предмети, застарените учебници и руинираните објекти се реалност и кај нас.
Разликата е во тоа што додека француските ученици бурно и радикално реагираат на секој системски пропуст, на Балканот овие недостатоци често тивко се прифаќаат. Она каде што нашиот регион е дополнително сериозно заглавен е социјалниот притисок за бркање на „чисти петки“. Оценката кај нас премногу често стана цел сама по себе – средство за задоволување на формата и желбите на родителите, наместо вистински показател за знаење.
Иднината им припаѓа на Финскиот и Холандскиот модел
Глобалните истражувања постојано потврдуваат дека Финска и Холандија ги имаат најдобрите образовни модели во светот, токму затоа што ја демистифицираа и ја намалија важноста на оценките. Таму, по секои 45 минути учење следуваат задолжителни 15 минути активна игра на отворено, а физичката активност е дел од секој училишен ден.
Она што ги прави овие модели супериорни е стекнувањето секундарни вештини со кои децата, по завршувањето на средното училиште, можат веднаш да се одвојат и да бидат независни од родителите. Тоа се практични предмети за реалниот живот, како што се:
Домаќинство и Кулинарство: Учениците во специјални кујни учат како да зготват здрав оброк од нула, но и како паметно да управуваат со куќниот буџет и да ги одржуваат апаратите дома.
Занаетчиство и Ракотворби: Работа во училишни работилници каде со вистински алати се учи обработка на дрво, метал, шиење, плетење, па дури и поправка на едноставна електроника.
Училишно градинарство: Децата сами садат, одгледуваат и собираат плодови, со што градат директна врска со природата и одржливоста.
Естонија: Дигиталниот лидер без притисок
Додека француските ученици се борат со алгоритми кои ги отфрлаат, Естонија успеа да го спои најдоброто од финскиот модел со комплетна дигитализација. Нивниот систем e-School служи за олеснување на бирократијата и следење на индивидуалниот талент на детето. Наместо стрес од тестови, уште во најраните одделенија фокусот е ставен на логика, проектна настава и тимско решавање на реални проблеми.
На новите генерации им треба ново образование
Француските протести се јасен сигнал за целиот свет. На новите генерации, кои растат во комплексно дигитално време, не им се потребни училишта кои функционираат како крути бирократски фабрики. Земјите како Финска, Холандија и Естонија докажуваат дека кога притисокот, суровите алгоритми и трката по оценки ќе отстапат место за сочувство, практични вештини за независен живот и хумани услови, резултатите се уште повисоки, а децата растат во здрави и среќни луѓе.
