Подемот на десничарската партија Алтернатива за Германија (AfD) веќе не е само локален политички феномен, туку сеизмички потрес што ја менува геополитичката реалност на Европа. Нивниот историски триумф на покраинските избори во Саксонија-Анхалт со рекордни 43,8% од гласовите ја шокираше јавноста. Сепак, ако ја погледнеме историјата на оваа земја, ќе сфатиме дека станува збор за добро познат закон на природата пренесен во општеството – законот за акција и реакција.
Природниот закон на политиката – Акција и реакција
Во физиката и природата, секоја силна акција предизвикува еднаква и спротивна реакција. Општествата функционираат на сличен начин. Кога граѓаните со години се изложени на економски притисок, инфлација и чувство дека политичките елити ги игнорираат нивните основни потреби (акција), природно се раѓа радикален одговор во форма на политички бунт (реакција).
Успехот на AfD не се случи во вакуум. Тој е директна реакција на високите трошоци за живот, затворањето на фабриките, незадоволството од миграциската политика и енергетскиот колапс на земјата.
Лекцијата од минатото: Економски колапс и пораст на радикализмот
За да разбереме зошто Германецот во моменти на криза се свртува кон радикалната десница, мора да се вратиме еден век наназад. Историјата нè учи дека радикалните идеологии во Германија никогаш не победувале кога стопанството цветало, туку тогаш кога просечниот Германец бил економски уништен.
- Товарот на Вајмарската Република: По Првата светска војна, со Версајскиот договор, на Германија ѝ беа наметнати астрономски воени репарации кои ја клекнаа нејзината економија на колена.
- Хиперинфлација и понижување: Во 1920-тите, германската марка стана безвредна, луѓето ги губеа животните заштеди преку ноќ, а Големата депресија во 1929 година донесе масовна невработеност и глад.
- Политичкиот исход: Токму од тој пепел, од економскиот очај и националното понижување, фашизмот на Адолф Хитлер најде плодна почва. Тој понуди едноставни решенија и пронајде дежурни виновници за сиромаштијата на народот.
Иако денешната AfD функционира во демократски систем и не може директно да се изедначи со тоталитарните движења од минатото, социо-економскиот механизам кој ги носи гласачите кон нив е речиси идентичен.
Енергетскиот колапс – Русија, Украина и цената на принципите
Во контекст на војната во Украина, AfD ја користи токму економската карта како свој најсилен аргумент. Нивната позиција е јасна: Германија го жртвува сопствениот индустриски просперитет за туѓа војна.
Лидерката на партијата, Алис Вајдел, отворено изјавува дека „евтината енергија од Русија беше тајната зад успехот на брендот ‘Made in Germany’“. Според AfD, откажувањето од рускиот гас ја клекна германската економија на колена, затвори стотици илјади работни места и ја направи земјата зависна од скапиот американски течен гас.
Партијата бара итно запирање на воената и финансиската помош за Киев, укинување на сите санкции против Москва и повторно пуштање во употреба на гасоводот Северен тек. Во нивната изборна програма, тие ја дефинираат Русија како „сигурен снабдувач и гарант за достапна енергија“. Ова наидува на силен одек кај гласачите (особено во Источна Германија), кои сметаат дека милијардите евра помош за Украина треба да се трошат за германските граѓани.
Конзервативниот парадокс – Зошто и имигранти гласаат за AFD?
Иако AfD е препознатлива по својата остра антиимиграциска реторика, таа успева да привлече специфична група гласачи со мигрантско потекло. Станува збор за т.н. парадокс на конзервативните имигранти.
- Гласачи од поранешниот Советски Сојуз: Истражувањата покажуваат дека дури 31% од т.н. „руски Германци“ (доселеници од постсоветските земји) гласаат за AfD. Тие се легални граѓани, целосно интегрирани, но длабоко конзервативни.
- Одбрана на традиционалните вредности: Овие заедници (вклучително и дел од постарите генерации доселеници со турско или балканско потекло) споделуваат силни традиционални сваќања за семејството. Тие се згрозени од модерните, „woke“ политики на актуелната германска влада кои се однесуваат на родовиот идентитет и ЛГБТ+ правата во образованието.
- Барање ред и сигурност: Овие емигранти често гледаат на новите бранови бегалци како на закана за социјалниот систем и безбедноста. AfD успешно им се додворува ветувајќи им „заштита на традиционалното семејство“, со што создава коалиција меѓу германските националисти и конзервативните доселеници кои едноставно сакаат ред, безбедност и традиција.
Игнорирањето како катализатор за револт
Повеќе од три децении по обединувањето на Германија, кај многу жители во поранешната Источна Германија сè уште постои чувство дека се граѓани од „втор ред“. Демографското стареење и затворањето на јавните служби (училишта, болници, пошти) во помалите места дополнително го засилија верувањето во тоа.
Традиционалните партии како CDU и SPD бележат историски падови на поддршката. Изборниот пораз на CDU, каде нивниот процент во Саксонија-Анхалт се преполови на 17,2%, се смета за тежок удар за лидерот Фридрих Мерц.
Долгогодишната стратегија на традиционалните партии да одбиваат каква било соработка или коалиција со AfD (т.н. политички „санитарен кордон“) почна да има контраефект. Дел од гласачите го доживуваат ова како арогантно игнорирање на нивната волја, што дополнително ја мобилизира десницата. Преку силно присуство на социјалните мрежи (особено TikTok) и масовни теренски митинзи водени од млади кандидати како Улрих Зигмунд, партијата успева директно да допре до незадоволното население.
Заклучок – Порака која Берлин мора да ја разбере
Подемот на десницата во Германија е јасен аларм. Кога економскиот опстанок на просечниот човек е загрозен, идеолошките дебати за висока политика стануваат неважни. Луѓето бараат заштита, предвидливост и сигурност.
Ако историјата нè научи на нешто, тоа е дека економскиот колапс на една нација секогаш го отвора патот за радикални промени. Успехот на AfD денес е само природна реакција на системот кој предолго ги занемаруваше економските и социјалните стравови на сопствениот народ. Прашањето е дали Берлин ќе ја научи лекцијата пред да биде предоцна.
