Слика 1: Уметничка реконструкција на младата Земја пред околу 4,5 милијарди години.
Замислете дека можете да отпатувате толку далеку во минатото. Пред вас немаше да се појави сината планета што ја познаваме денес, туку огромна огнена топка прекриена со стопени карпи и реки од лава. Немало океани, немало континенти, немало кислород, а уште помалку живот.
На сите страни беснееле моќни вулкани, а од вселената постојано пристигнувале астероиди и други млади небесни тела кои удирале во површината. Земјата сè уште била во своето бурно детство и постојано се менувала.
Токму во тој хаотичен период се случил еден од најважните настани во историјата на нашата планета. Протопланета наречена Теја, со големина приближно како Марс, се судрила со младата Земја. Последиците од тој судир биле толку големи што довеле до создавање на Месечината, до денешниот наклон на Земјата и до условите што милијарди години подоцна ќе овозможат да се појави живот.
Ова е приказната за самиот почеток на светот каков што го познаваме денес.
Пред околу 4,6 милијарди години – се раѓа Сончевиот Систем
Уметничка реконструкција на младата Земја пред околу 4,5 милијарди години непосредно пред судирот со Теја
Приказната започнува многу пред да постои Земјата.
Пред околу 4,6 милијарди години, огромен облак од гас и космичка прашина почнал да се собира под влијание на гравитацијата. Во неговиот центар постепено се формирало Сонцето, а околу него останал диск од материјал што продолжил да кружи.
Слика 2: Од облакот од гас и прашина постепено се формирале Сонцето и планетите.
Во тој диск, безброј мали честички постојано се судирале една со друга. Со текот на времето тие станувале сè поголеми, создавајќи карпи, астероиди и првите млади планети.
Една од нив била и Земјата.
Земјата не изгледала како денес
Кога се формирала пред околу 4,54 милијарди години, Земјата воопшто не била сина планета.
Нејзината површина била речиси целосно стопена поради огромната топлина што се ослободувала при создавањето и постојаните удари од вселенски тела.
Во тоа време: немало океани; немало континенти; немало кислород; немало живот; атмосферата била исполнета со вулкански гасови.
Може да се каже дека младата Земја личела на огромен океан од лава.
Во внатрешноста на планетата, потешките елементи како железото и никелот потонале кон центарот, создавајќи го јадрото, додека полесните карпи останале поблиску до површината.
Така Земјата постепено почнала да ја добива својата внатрешна структура.
Големиот судир што ја сменил историјата
Научниците сметаат дека пред околу 4,5 милијарди години, младата Земја се судрила со протопланета наречена Теја, која била приближно со големина на Марс.
Ова не бил обичен удар.
Судирот ослободил енергија што денес речиси не можеме ни да ја замислиме.
Слика 3: Судирот со Теја е најприфатената научна теорија за настанувањето на Месечината.
Огромни количини стопени карпи биле исфрлени во вселената, а површината на Земјата повторно станала речиси целосно течна.
Сепак, токму оваа катастрофа подоцна ќе се покаже како еден од најважните настани во историјата на нашата планета.
Како настанала Месечината?
Материјалот што бил исфрлен во орбитата околу Земјата не останал таму засекогаш.
Под влијание на гравитацијата, милијарди парчиња карпи почнале постепено да се спојуваат.
По релативно кратко време – според некои научни модели за само неколку илјади години – од тие остатоци се формирала Месечината.
Слика 4: Остатоците од судирот постепено се споиле и ја формирале Месечината.
Денес најголем дел од научниците сметаат дека токму ова е најверојатното објаснување за нејзиното потекло.
Земјата го добила својот наклон
Судирот не ја создал само Месечината.
Тој значително влијаел и врз наклонот на Земјината оска.
Денес Земјата е наклонета за околу 23,5 степени, а токму поради тоа постојат годишните времиња.
Без овој наклон:
- летото и зимата би изгледале сосема поинаку;
- климата би била многу понеобична;
- условите за развој на сложен живот можеби никогаш не би се создале.
Месечината дополнително помогнала овој наклон да остане стабилен милијарди години.
Почетокот на една нова Земја
По огромниот судир, нашата планета повторно почнала полека да се лади.
Изминале десетици милиони години додека на површината се формирала првата цврста кора.
Водената пареа што постојано излегувала од вулканите почнала да се кондензира.
Паднале првите дождови.
Со текот на времето се создале и првите океани.
Ова бил почетокот на една сосема нова етапа во историјата на Земјата.
Слика 5: Со ладењето на Земјата започнало создавањето на првите океани и стабилната кора.
Колку време било потребно за да се појави живот?
Иако условите постепено станувале подобри, животот не се појавил веднаш.
Најстарите познати траги од живот се стари околу 3,7 до 3,8 милијарди години.
Тоа значи дека поминале речиси 700 до 800 милиони години од создавањето на Земјата до појавата на првите едноставни микроорганизми.
Од тие микроскопски организми започнала приказната што милијарди години подоцна ќе доведе до појавата на растенијата, животните и човекот.
Временска линија
- Пред 4,6 милијарди години – се формира Сончевиот Систем.
- Пред 4,54 милијарди години – се создава Земјата.
- Пред околу 4,5 милијарди години – судирот со Теја.
- Неколку илјади години подоцна – се формира Месечината.
- Пред околу 4,4 милијарди години – почнуваат да се создаваат првите океани.
- Пред 3,7–3,8 милијарди години – се појавуваат првите познати форми на живот.
Заклучок
Кога ќе размислиме за тоа, најважниот настан во историјата на Земјата можеби не бил создавањето на животот, туку судирот што се случил многу порано.
Да не се случел тој удар, можеби немаше да постои Месечината, годишните времиња ќе изгледаа сосема поинаку, а условите што овозможиле живот можеби никогаш немаше да се развијат.
Токму затоа многу научници го сметаат судирот со Теја за еден од најзначајните моменти во историјата на нашата планета.
Во следното продолжение ќе видиме како од оваа жешка и негостопримлива планета постепено настанале атмосферата, океаните и првите форми на живот.