Ако ги следите светските вести, нема шанси да не сте го слушнале името Хути (официјално познати како Ансар Алах). Оваа група од Јемен прерасна од локално бунтовничко движење во глобална воена закана која директно влијае врз цените на нафтата, глобалната трговија и геополитичкиот баланс.
Но, како е возможно една релативно мала група да има толкаво влијание? Еве што треба да знаете за да ја разберете комплетната слика.
Парадоксот на контролата – Малцинство владее со мнозинството. Хутите потекнуваат од заедницата Заиди (секта во шиитскиот ислам), која сочинува само околу 35% од населението во Јемен. Останатите 65% се доминантно Сунити. Инаку Јемен има околу 35 милиони жители со многу голем процент на младо население под 15 години.
И покрај тоа што се религиозно малцинство, Хутите воено контролираат околу една третина од територијата на Јемен. Поважно од самата територија е тоа што тие владеат со регионите каде што живеат дури 70% до 80% од вкупното население на земјата (околу 20-30 милиони луѓе), вклучувајќи го и главниот град Сана. Тоа значи дека сунитското мнозинство во овие делови е под директна контрола на шиитската воена власт на Хутите.
Од кога се активни и како го изненадија светот? Движењето се појави во 1990-тите како отпор против корупцијата во Јемен, но нивната радикализација започна по американската инвазија на Ирак во 2003 година. Во 2014 година тие започнаа граѓанска војна и ја презедоа власта во главниот град Сана.
Но, нивната воена активност го достигна својот врв на глобалната сцена кога сфатија дека најмоќното оружје што го поседуваат не се само ракетите, туку моќта да ја контролираат светската економија преку енергенсите.
Од која година Хутите станаа „диктатори“ на цените на нафтата? Влијанието на Хутите врз нафтениот пазар не се случи преку ноќ, туку растеше пропорционално со модернизацијата на нивното оружје. Постои јасна хронологија и директна паралела меѓу нивните воени потези и ценовните скокови на светските берзи:
Преломната 2019 година (Почетокот на глобалното влијание): Ова е годината кога Хутите за првпат докажаа дека можат сериозно да ја занишаат светската економија. Во септември 2019 година, со софистицирани дронови беше изведен спектакуларен напад врз нафтените постројки на Saudi Aramco во Абкаик и Хураис. Овој напад одеднаш збриша 5% од глобалното снабдување со нафта во само еден ден. Тогаш цената на нафтата го доживеа својот најголем еднодневен скок во историјата (пораст од речиси 20%). Од тогаш светските трговци сфатија дека Хутите имаат моќ директно да ја диктираат цената на нафтата.
Периодот 2022–2024 (Години на поморски притисок): Како што се разгоруваа регионалните конфликти, Хутите ги префрлија своите акции од копно на море. Во 2022 година, со нови напади врз складишта во Џеда, ја кренаа нафтата над 120 долари по барел. Кон крајот на 2023 и во текот на 2024 година, тие започнаа систематски напади врз комерцијални бродови во Црвеното Море. Секој лансиран дрон во протокот Баб ел-Мандеб автоматски значеше скок на цената на нафтата за 1% до 3% во истиот час.
Актуелната ситуација денес (2026): Паралелата денес е поочигледна од кога било. Со нивното неодамнешно воено заземање на стратешкиот брег на Црвеното Море, пристанишниот град Мока и островот Мајун, Хутите физички ја затворија западната алтернативна рута на Саудиска Арабија. Како директен резултат на овие офанзиви и ракетните напади врз рафинериите во Ријад и Јанбу, цената на суровата нафта се задржува на исклучително високи нивоа над 100 и 106 долари по барел.
Формулата е едноставна: Колку е поактивна воената реторика и ракетната програма на Хутите, толку е поголем страхот на берзите од прекин во снабдувањето. Овој „страв“ трговците го пресметуваат во цената, што на крајот резултира со поскапи горива на бензинските пумпи ширум светот.
Зошто им пречат на Американците? Официјалниот слоган на Хутите вклучува зборови како “Смрт за Америка, смрт за Израел”. На САД им пречат Хутите од две клучни причини:
Глобален економски шок: САД се обидуваат да го заштитат слободниот пазар. Блокадата на Црвеното Море ги принудува бродовите да кружат околу Африка, што ги зголемува трошоците и се заканува со глобална рецесија. САД ги прогласија Хутите за глобална терористичка организација и во неколку наврати извршија воздушни напади врз нивните позиции во Јемен.
Заштита на сојузниците: САД се традиционален сојузник на Саудиска Арабија и Израел. Со нападите врз овие две држави, Хутите директно ги поткопуваат американските стратешки интереси на Блискиот Исток.
Односите со муслиманскиот свет и другите сили. Геополитичката мрежа на Хутите е многу поделена:
Иран (најголемиот сојузник): Иран е нивниот главен ментор кој ги снабдува со софистицирано оружје, ракети со долг дострел и технологија за дронови. Преку Иран, тие се поврзани со Хезболах во Либан и Хамас во Палестина.
Саудиска Арабија и ОАЕ (непријатели): Сунитските монархии во нивното соседство ги гледаат Хутите како „продолжена рака на Иран“ на нивната граница. Саудиска Арабија со години водеше воена коалиција против нив за да ги потисне, но Хутите успеаја да опстанат и сега повторно возвраќаат со силни воени офанзиви.
Муслиманското население: Иако сунитските влади на Блискиот Исток ги сметаат за терористи, Хутите се обидуваат да добијат симпатии кај обичниот муслимански народ ширум светот преку нивната отворена воена поддршка за Палестина.
Русија и Кина: Овие две суперсили имаат прагматичен став. Додека формално повикуваат на мир и безбедност во Црвеното Море, тие вешто ја користат ситуацијата бидејќи кризата ги исцрпува воените и финансиските ресурси на САД.
И што може да се извлече како заклучок од сето ова е дека Хутите веќе не се само „бунтовници во пустина“. Тие докажаа дека со помош на модерна технологија и контрола на клучна географска точка, можат да го уценуваат глобалниот пазар. Секој нивен следен чекор на брегот на Црвеното Море директно одлучува дали цената на горивата во светот и кај нас ќе продолжи да расте.
