Практиката „Colture a perdere“ покажува како луѓето и дивите животни можат да живеат во хармонија.
Замислете да вложите месеци макотрпна работа, да потрошите значителни финансиски ресурси за семе, ѓубрива и гориво, да го поминете летото под отворено небо грижејќи се за посевите, а потоа, кога конечно ќе дојде време за жетва – намерно да оставите добар дел од родот на нивата. Не затоа што сте заборавиле, ниту пак затоа што немате механизација. Уште помалку затоа што лошото време ги уништило растенијата. Туку едноставно затоа што на дивите животни им е потребна храна за да преживеат.
Она што на прв поглед за македонскиот земјоделец звучи како лудост или чиста финансиска загуба, во Италија е добро разработена, хумана и еколошка практика позната под името „colture a perdere“ (во слободен превод: култури наменети за губење или жртвување). Овој феномен станува сè попопуларен во Европа и покажува дека човекот може да соработува со природата наместо постојано да војува со неа.
Како функционира оваа необична идеја?
Принципот зад „colture a perdere“ е фасцинантно едноставен. Земјоделците кои учествуваат во оваа иницијатива уште при самото садење одредуваат специфични парцели или рабни делови од своите ниви кои воопшто нема да ги жнеат. На овие површини најчесто се сеат житарки како пченка, овес, јачмен, но и сончоглед, детелина и разни мешунки.
Кога ќе настапи есента и времето на берба, комбајните едноставно ги заобиколуваат овие зони. Тие остануваат недопрени во текот на целата есен и претстојната зима. Идејата е елените, срните, дивите свињи, зајаците, фазаните и безброј видови птици да добијат безбедна зона каде што можат слободно да се хранат и да најдат засолниште од студот и од ловците. Наместо луѓето насилно да ги бркаат животните од своите имоти со огради, кучиња или плашила, тие свесно одлучуваат да го споделат просторот и плодовите на земјата со нив.
Тројна придобивка: За природата, за земјоделците и за заедницата
Експертите по екологија и агрономија посочуваат дека придобивките од овој пристап се огромни и се рефлектираат на три клучни нивоа:
Директна помош за биодиверзитетот: Во модерното време, со огромната урбанизација и ширењето на градовите, дивите животни го губат својот природен простор за живот. Во тешките зимски периоди, кога изворите на храна во самите шуми се скромни, овие неожнеани ниви се буквално линија помеѓу животот и смртта за многу животински видови.
Паметна заштита на комерцијалните насади: Ова е можеби најинтересниот ефект. Кога дивите животни имаат лесно достапна и квалитетна храна на точно одредени рабни зони, тие немаат потреба да навлегуваат подлабоко во внатрешноста на комерцијалните ниви. На тој начин, тие не ги газат и не ги уништуваат оние посеви кои се наменети за пазарот. Парадоксално, со жртвување на мал дел од нивата, земјоделците го спасуваат остатокот од родот.
Намалување на конфликтите: Во руралните средини ширум светот, судирите меѓу луѓето и дивиот свет се секојдневие. Дивите свињи често ги прекопуваат бавчите, а елените ги брстат младите овоштарници, што предизвикува гнев кај луѓето. Оваа практика значително го намалува тој притисок, создавајќи мирен соживот.
Дали е ова чист трошок и кој плаќа за тоа?
Секако, секој земјоделец веднаш би го поставил прашањето: „А кој ќе ми ги покрие парите за семето и трудот?“. Овие култури никогаш не се собираат во амбари и никогаш не завршуваат на пазарот за да донесат директен профит. За земјоделците тоа навистина е почетна финансиска загуба.
Сепак, италијанските регионални власти и разни европски фондови за заштита на животната средина најдоа решение. Во многу региони во Италија (како Тоскана, Емилија-Ромања и Умбрија), државата нуди субвенции и финансиски надоместоци за фармерите кои ќе одвојат дел од својата земја за „colture a perdere“. Дури и во случаи каде што нема државна помош, многу еколошки здруженија и локални ловечки друштва самите ги купуваат семињата за земјоделците, сфаќајќи ја важноста за одржување на здрава рамнотежа во екосистемот.
Овој инспиративен пример од Италија е уште еден доказ дека модерното и интензивно земјоделство не мора секогаш да биде деструктивно. Со малку добра волја, организација и емпатија кон живиот свет околу нас, можеме да создадеме системи каде што профитот не е единственото мерило за успех, туку здравјето на целата природа. Останува прашањето – кога ваквите позитивни и хумани трендови ќе почнат почесто да се применуваат и кај нас во Македонија?
